“Köklerden Geleceğe" programında 1 Haziran Çarşamba günü Türk Dünyasının Kutup Yıldızı: Ali Şîr Nevâî yi konuştuk.. Kültür Ün. Öğretim Üyesi Prof. Dr. Vahit Türk'ün konuk olduğu programızda Ali Şir Nevai'nin Türkçe ve Türk dünyasındaki yeri üzerine keyifli bir sohbet gerçekleştirdik.
Köklerden Geleceğe programı haftada bir yayınlanıyor. 14. Bölümde Türk Dünyasının öncü şahsiyetlerinden Ali Şir Nevai Türkçenin korunması ve geliştirilmesi-günümüze kadar gelmesinde en önemli çalışmaları yapan şahsiyet.
Prof. Dr. Vahit Türk hocayla gerçekleştirdiğimiz programda Ali Şir Nevai ve eserlerini Türk dünyasına hatırlatma amacı taşıdık. Gelen yorumlardan yola çıkarak insanımızın Ali Şir Nevai’yi tanımak istediği anlaşılıyor.
Ali Şir Nevai gibi Türk öncü şahsiyetleriyle ilgili belgeseller, kısa filmler ve makaleler-kitapların yeniden yazılması yorumlanması Türk dünyasına tanıtılması gerekiyor.
Köklerden Geleceğe programımızda ele aldığımız konulardan öne çıkan başlıklar ve özeti şöyle:
Tarihsel ve Kültürel Miras: Prof. Dr. Vahit Türk, Türklerin bozkır hayatından tarım hayatına geçişini ve İslamiyet'i kabul sürecini anlatmıştır.
Nevâî'nin; Yusuf Has Hâcip, Kaşgarlı Mahmud ve Hoca Ahmed Yesevî gibi isimlerin kurduğu köklü Uygur-Türk kültürü geleneğinin bir ürünü olduğunu vurgulamıştır.
Nevâî'nin Kökeni ve Çocukluğu: Ailesinin Ögedey Kağan döneminde Doğu Türkistan'dan Herat'a göç eden Uygur ailelerden biri olduğu belirtilmiştir.
Nevâî'nin çocuk yaşta çok güçlü bir hafızaya sahip olduğu, Ferîdüddîn-i Attâr’ın Mantıku't-Tayr eserini ezberlediği aktarılmıştır.
Edebi Dehası ve Kazandırdığı İlkler: Nevâî'nin Türk edebiyatındaki ilk hamse yazarı, ilk şairler tezkiresi (Mecâlisü'n-Nefâis) müellifi ve ilk biyografi yazarı olması gibi edebiyat tarihindeki öncü rolleri sıralanmıştır.
Dil Bilinci ve Milliyetçiliği: Muhâkemetü'l-Lugateyn eserinde Türkçe ile Farsçayı ses, biçim, cümle ve anlam yapısı bakımından bir bilim insanı gibi karşılaştırdığı ifade edilmiştir.
Türkçenin zenginliğini savunarak, dönemin aydınlarının Farsçaya özenmesine karşı çıktığı ve eserlerinde "Türk" kelimesini en yoğun kullanan şahsiyet olduğu belirtilmiştir.
Devlet Adamlığı ve Hayırseverliği: Sultan Hüseyin Baykara ile süt kardeş olan Nevâî'nin devlette "Türk Divanı Beyliği" gibi en üst makamlarda görev aldığı anlatılmaktadır. Bu görevlerden kesinlikle ücret almadığı, tüm gelirini devlete ve halka dağıttığı için zekat verecek kadar birikmiş malının dahi kalmadığı vurgulanmıştır.
Osmanlı ve Diğer Türk Sarayları ile İlişkisi: Nevâî'nin sağlığında sadece kendi bölgesinde değil; Osmanlı (İstanbul), Akkoyunlu (Tebriz) ve Memlük (Kahire) sarayları gibi devlet Türk saraylarında okunduğu belirtilmiştir. Osmanlı sultanı II. Bayezid'e 33 gazel göndererek edebi meydan okuma yaptığı, Osmanlı sarayından da kendisine övgüler ve değerli Bursa ipeği kumaşlar gibi armağanlar gönderildiği paylaşılmıştır.
Gelecek Vizyonu: Program sonunda Ali Şîr Nevâî'nin yaşadığı bölgeye has bir isim değil, tüm Türk dünyasını birleştiren evrensel bir "Kutup Yıldızı" ve ortak değer olduğu; Türk Devletleri Teşkilatı gibi yapıların; Türk devletlerinin bu ortak değerleri öne çıkarması gerektiğinin altı çizilmiştir..