25 Mayıs 2026 tarihinde gerçekleştirdiğimiz "Köklerden Geleceğe" programına konuk olarak hem Nobel ödüllü bilim insanımız Aziz Sancar ile geçirdiği zamanı ve onun hakkında yazdığı kitabı hem de kendi kökeni olan Pamir Kırgızları ve yeni çalışmasını anlatan Muhammed Ruzubay konuğumuz oldu.
Aziz Sancar üzerine yaptığımız programda öne çıkan ana başlıklar ve detaylar şu şekildedir:
Aziz Sancar ve Türk Dünyası Bağları
- Semerkant ve Buhara Buluşması: Muhammed Ruzubay, Aziz Sancar ile Türkiye yerine özellikle Türk dünyasının medeniyet ve bilim beşiği olan Semerkant ve Buhara'da bir araya geldiklerini belirtiyor. Bu dönemde Semerkant'ta Aziz Sancar adına büyük bir laboratuvar açılmış ve TÜBİTAK ile Özbekistan iş birliğiyle bir burs programı ihdas edilmiştir.
- Kitabın Kapsamı: Görüşmeler sonucunda ortaya çıkan 300 sayfalık çalışma, klasik bir nehir söyleşinin ötesinde, Aziz Sancar'ın 1947 yılında Mardin'in bozkırlarındaki çocukluğundan Nobel ödülüne ve Semerkant seyahatine uzanan geniş bir hayat hikâyesini ele almaktadır.
- Yüksek Milli Duygular ve Şükür Namazları: Yazar Muhammed Ruzubay, Aziz Sancar'ın hayal ettiğinden çok daha mütevazı ve bilge bir insan olduğunu ifade ediyor. Ayrıca Sancar'ın Türklük sevdasına dair iki önemli ana şahitlik ettiğini paylaşıyor:
- Karabağ ve Şuşa kurtulduğunda, 78 yaşında olmasına rağmen 80 saatlik zorlu bir yolculuğu göze alarak Şuşa'ya gidip şükür namazı kılması…
- Semerkant'ta, Fatih Sultan Mehmet'in de duasını aldığı bilinen büyük zat Hacı Ubeydullah Ahrar Hazretlerinin makamında kimsenin görüntü almasını istemeden baş başa şükür namazı eda etmesi…
- Aksakallık Sembolü: Türk dünyasında yaş alan ve tecrübe üreten bilge kişilere verilen "Aksakal" unvanının, günümüzde Aziz Sancar ismiyle adeta özdeşleştiği vurgulanıyor. Ayrıca Sancar, Türksoy tarafından tarihte ilk kez ihdas edilen "Kültür Elçiliği" görevine seçilen ilk isim olmuştur.
- Türk dünyasında milyonlarca gencimize rol model olan Aziz Sancar’ın düşünce dünyası, çalışma disiplini incelendiğinde aklı ön plana alan bir sistem içinde olduğu, Türk aklının kullanılması durumunda nelerin başarılabileceğini göstermesi açısından önem taşımaktadır.
Programda ayrıca yazarın yeni yayınlanacak olan “Pamir Kırgızları” ve "Dünyanın Çatısından Geçenler" kitabları üzerinde durduk.
- Kökler ve Soy: Muhammed Ruzubay, "dünyanın çatısı" olarak adlandırılan yüksek rakımlı Pamir bölgesinin tarihi figürlerinden Toktosun Han ve onun başveziri Suranit Mirza'nın soyundan geldiğini belirtiyor.
- Ailesinin, konar-göçer bir toplum içinde Buhara'ya kadar gidip eğitim alan nadir "ilmiye" sınıfına mensup olduğunu aktarıyor.
- Günümüzdeki Yaşam Alanları: 1978 yılındaki büyük göçün ardından Pamir Kırgızlarının yaklaşık %70'lik bir kısmının bugün Van'ın Erciş ilçesindeki Ulupamir bölgesinde (Ruzubay'ın deyimiyle bir Türkistan/Pamir obasında) varlıklarını ve kültürel ögelerini sürdürdüğünü ifade ediyor.
- Yeni Kitap Çalışması: Yakında okuyucuyla buluşacak olan "Dünyanın Çatısından Geçenler" isimli yeni kitabında Ruzubay, milattan önce 150 yılından 2010 yılına kadar Pamir coğrafyasından yolu geçen, orayı seyahat edip hakkında yazılar yazan ancak tarih sayfalarında adı pek duyulmamış 40 farklı kişinin saklı kalmış hikâyelerini ve literatürdeki izlerini gün yüzüne çıkardığını anlatıyor.